Analiza pola sił obejmuje następujące zadania:

1. Przełożenie problemu na język celu.
2. Diagnozę – określenie wszystkich sił, zarówno napędowych, jak i hamujących, oraz wybór sił decydujących w danym układzie.
3. Rozmrożenie – zmianę natężeń poszczególnych sił zarówno napędowych, jak też hamujących, czyli wybór strategii działania.
4. Efekt - zmianę definicji, stabilizację sił na nowym, pożądanym poziomie.

Przełożenie problemu na język celu

Cel to miejsce, w którym chcemy się znaleźć za jakiś czas lub stan, jaki chcemy osiągnąć w wyniku zrealizowania planu. Jest dla nas drogowskazem: wyznacza kierunek działania i pozwala zorientować się, jak długa jest przed nami droga.
Cel może być przedstawiony jako zmiana:

• jakościowa - osiągnięcie jakiegoś stanu (wymaga jasnego opisania, co się przez to rozumie),
• ilościowa - konkretna wielkość, która ma zostać osiągnięta.

Dobrze sformułowany cel powinny być:

1. szczegółowy,
2. mierzalny,
3. ambitny,
4. realistyczny (osiągalny),
5. terminowy.

Trzeba pamiętać, żeby cel był szczegółowo opisany i zrozumiały dla wszystkich, których dotyczy. Ważnym elementem jest terminowość - cel musi być wykonalny w konkretnym czasie. Tylko wówczas jego realizacja może zakończyć się sukcesem.
Nadanie celowi cech mierzalności pozwala na wyznaczenie kolejnych punktów kontrolnych (kamieni milowych) w planie realizacyjnym, co umożliwia sprawdzenie postępów w realizacji prac. Najlepiej jest formułować cele za pomocą cyfr. Wtedy są najbardziej precyzyjne, praktyczne i wymierne.

W budowaniu celu można zastosować następującą strukturę:

Diagnoza

Siłą napędową będą wszystkie wewnętrzne i zewnętrzne naciski na zmianę: warunki, procesy, postawy i działania ludzi etc. Siły hamujące to elementy, procesy, stawiające zmianie mniej lub bardziej czynny opór.
Najpierw identyfikujemy wszystkie siły , nie oceniając ich ważności. Następnie wybieramy te, które uznamy za decydujące w układzie.

Rozmrożenie

W punkcie wyjścia siły o przeciwnych znakach pozostają w równowadze. Rozpoczęcie procesu zmiany musi wiązać się z naruszeniem tej równowagi. Po zidentyfikowaniu sił mamy do dyspozycji trzy strategie wypracowania nowej równowagi:

1. Wzmacnianie sił napędowych. Metoda ta na ogół uważana jest za najmniej pożądaną, bowiem wzmacnianiu sił napędowych towarzyszy wzmacnianie sił przeciwnych, wskutek czego wzrastają napięcia w ramach układu. Pytanie brzmi: co zrobić, żeby wzmocnić siły sprzyjające zmianie?
2. Eliminowanie lub redukcja sił hamujących. Ta strategia uważana jest za bardziej pożądaną i mniej oczywistą. Pytanie będzie brzmiało: jak wyeliminować lub ograniczyć działanie sił hamujących?
3. Wzmacnianie sił napędowych z równoczesnym eliminowaniem lub redukowaniem sił hamujących. To strategia najczęściej stosowana. Polega na poszukiwaniu odpowiedzi na obydwa wcześniej zadane pytania.

Pod artykułem ćwiczenie do pobrania