Awans kolegi na przełożonego jest trudny do zaakceptowania, bo ludzie przyzwyczajają się do pewnego typu relacji, np., że są kumplami i że dla przełożonych stanowią grupę. Nagle to wszystko ma się zmienić.

Bolesna zmiana

W polskiej fabryce koncernu Heinz kilka lat temu zbadano system wartości firmowych. Dla ankietujących zaskakujące okazało się odkrycie, że – inaczej niż w innych krajach – jedną z najbardziej poważanych wartości w firmie okazało się koleżeństwo. Wywiady pogłębione ukazały jednak, że w Polsce wartość ta posiada specyficzne znaczenie: opiera się na większej lojalności wobec grupy niż firmy i zakłada podział „my-oni”. Oni to firma, menedżerowie, którzy myślą w kategoriach wyników biznesowych. My zaś jesteśmy „fajni”, tworzymy „zgraną paczkę”. W tej sytuacji awans kolegi może być odczuwany nawet jak zdrada.
Naturalną reakcją na zmianę roli kolegi pracującego na równorzędnym stanowisku na szefa jest próba przedłużenia poprzedniej relacji. Kiedy dawny kolega zaczyna egzekwować wykonywanie zadań czy wydawać polecenia, najbardziej zbuntowani komentują to słowami „palma mu odbiła”. Oczywiście nie pomaga to ani nowemu szefowi, ani nie jest w stanie przywrócić starej relacji.
– W podobnej sytuacji najważniejsze jest uwierzyć i zaakceptować, że teraz rzeczywiście jest on moim szefem – podpowiada Robert Reinfuss, konsultant House of Skills. – Że ma już w stosunku do mnie inne oczekiwani i inne obowiązki. Dopóki to się nie dokona, istnieje duże zagrożenie, że któryś z nas będzie musiał odejść z firmy.

Oswajanie nowej sytuacji

Zamiast przedłużać sztucznie relację koleżeńską Piotr Sierociński, dyrektor generalny HRK Partners SA, radzi jak najszybsze wejście w rolę podwładny przełożony, a konkretnie:

• nieokazywanie przy innych, że się szczególnie kumplujemy;
• szacunek i powagę w sytuacjach służbowych z udziałem osób trzecich;
• jeśli trzeba, przekazanie jasnej informacji zwrotnej w cztery oczy, bez obecności postronnych osób;
• dążenie do relacji partnerskiej, ale z pozycji podwładnego.

Jak powinno wyglądać takie partnerstwo pokazuje np. jedna ze scen filmu pt. „Czterej pancerni i pies”, w której Grigorij mówi do Janka: „To moje zdanie, ale ty tu komandir – decyduj”.
Zdaniem Roberta Reinfussa pomocne może się okazać przygotowanie sobie na kartce spisu oczekiwań wobec nowego szefa. Wypisanie takiej „listy postulatów” łagodząco wpływa na emocje.
– W ten sposób przedefiniowuję rolę w jakiej jestem i wyznaczam sobie plan relacji na długi czas – tłumaczy Robert Reinfuss. – Należy przy tym uważać, żeby nie były to oczekiwania roszczeniowe, zebrane na zasadzie: „Skoro zostałeś szefem, to się wykaż i spełnij moje życzenia”. Może to prowadzić do wojny, w której wszyscy będą przegrani.

Problemy z zazdrością

Czasami jednak nie chodzi wcale o kontynuowanie koleżeństwa, lecz o poczucie krzywdy. Padają wówczas pytania: „Dlaczego to on ma być szefem, a nie ja? Przecież jestem lepszy. Przecież jestem tu dłużej. Przecież to moja kolej.”
– W mojej karierze tylko raz spotkałem się po awansie z taką silną zawiścią osoby pominiętej, że w jawny sposób sabotowała moje kierownictwo – mówi Piotr Fic, obecnie dyrektor generalny i prezes zarządu Martela Polska. – Prawdopodobnie zaważyły na niej cechy osobowości utrudniające temu menedżerowi dostosowanie się do nowej sytuacji. Ostatecznie osoba ta odeszła z firmy.
Szczególnie łatwo ulec trudnym emocjom, gdy wyżsi przełożeni nie podają merytorycznych uzasadnień czyjejś promocji, a własna kandydatura wydaje się osobie pominiętej w awansie wręcz idealna na to stanowisko.
– Z moich doświadczeń wynika, że najczęściej promowani są ludzie ambitni, dobrze pracujący i starający się pokazać na co dzień, że chcą promocji, a to z kolei może być odbierane przez zespół jako podlizywanie się, karierowiczostwo – tłumaczy Piotr Fic. – Jeżeli awans nastąpił, a współpracownicy nie usłyszeli, dlaczego ta osoba jest najlepsza, to rozżaleni mogą tworzyć sojusz przeciwko nowemu szefowi. Mogą np. manifestować postawę „Radź sobie sam, skoro jesteś taki dobry”, przemilczając ważne informacje, nie zabierając głosu podczas zebrań itp.
Psychologowie przekonują, że nie ma złych uczuć, choć mogą być trudne. Takim właśnie trudnym uczuciem jest zazdrość. Ale zazdrość można przeżyć również pozytywnie. Pojawiając się w pewnych sytuacjach, zmusza do wartościowej autorefleksji, dlaczego zależało jej na tym awansie i co możemy w sobie rozwinąć, aby zrealizować własne marzenia.

Najwyższy czas, by odejść

Czasami jednak rzeczywiście o stanowisko konkuruje dwóch równorzędnych kandydatów i awans kolegi może wydawać się nieuzasadniony.
Ale nawet kiedy firma nie chce się pozbywać zdolnego menedżera, awans kolegi będzie silnym katalizatorem decyzji o odejściu. Szczególnie trudno zostać w firmie, gdy wszyscy wokół znali jego aspiracje.
– Oczywiście pracodawca może próbować takiego pracownika zatrzymać – tłumaczy Piotr Fic. – Powinien jednak pokazać mu perspektywę, która będzie i wiarygodna, i atrakcyjna. I oczywiście pozwoli mu zachować poczucie godności.