Do słynnego Parku Krugera w RPA przywieziono partię młodych słoni. Nowi mieszkańcy parku szybko okryli się złą sławą – słoniątka były agresywne, atakowały inne zwierzęta, tratowały sąsiednie wioski. Wezwany na ratunek słoniolog zaproponował, by do stada wprowadzić kilku starszych samców. Na efekty mariażu młodości z doświadczeniem nie trzeba było długo czekać: w okolicy znów zapanował błogi spokój…
Maciej Kwiatkowski został prezesem Centralwings, gdy miał 61 lat. Z pierwszego spotkania z zespołem pamięta setkę wpatrzonych w niego – z zaciekawieniem, ale i podejrzliwością – oczu ludzi, tak młodych, że mogliby być jego dziećmi. Wyczuwał zwątpienie: „Facet zna się na lotnictwie, ale czy będziemy umieli się z nim dogadać?”. Wiedział, że najgorsze, co może zrobić, to udawać, że jest świeżo po lekturze „Wyczesanego słownika najmłodszej polszczyzny”. Po prostu opowiedział im słoniową przypowieść. Z marszu zyskał ich sympatię i szacunek.
Słonie wróciły – pracownicy przypomnieli tę historię, kiedy żegnali się z prezesem. Okazało się, że doświadczenie (w lotnictwie, głównie w działach sprzedaży, Kwiatkowski przepracował 30 lat, w tym kilkanaście w USA), świetny warsztat menedżerski, charyzma i pasja („Jak śnię, to tylko o samolotach” – mówi) to za mało, by zachować stanowisko w spółce państwowej. W kwietniu został zwolniony; będzie walczył z byłym pracodawcą w sądzie. Wierzy też, że jeszcze do swoich „słoniątek” wróci i razem wyprowadzą Centralwings na prostą.
A jak nie, na pewno nie będzie się nudził. Już dwa razy zaprzeczył stereotypowi, jakoby z wiekiem spadała skłonność do rewolucyjnych zmian.
W połowie lat 90., między Deltą a Centralwingsem, zbudował od zera Vision Express, później szefował działowi kontroli w ubezpieczeniowej Elvii.
– Emerytura, a co to jest? Cokolwiek by to było, nigdzie się nie wybieram – oświadcza Maciej Kwiatkowski. Kondycji, energii, entuzjazmu mógłby mu pozazdrościć niejeden 25-latek.

Renesans starszaków

Na rynku pracy w Europie Zachodniej to już fakt – uważa niemiecki „Manager Magazin”. Młodość na najwyższych szczeblach zarządzania powoli staje się passé. Tendencja przybiera na sile z powodów demograficznych (w 2010 r. co czwarty zatrudniony w Niemczech będzie miał ponad 50 lat), ale i czysto biznesowych. Badania wykazują, że starsi wiekiem pracownicy są bardziej lojalni niż młodzi, wcale częściej nie chorują, mają podobną – jeśli nie większą – motywację do pracy. Wbrew popularnym przesądom, nie stwierdzono też jednoznacznego związku między wiekiem i wydajnością w pracy. Co prawda już w okolicach 25. roku życia zmniejsza się „inteligencja mechaniczna” (szybkość, refleks, pamięć operacyjna), ale z wiekiem rośnie „inteligencja pragmatyczna” – doświadczenie, kultura pracy, ekspresja słowna, często z nawiązką kompensujące ubytki w inteligencji mechanicznej. Młodzi są być może bardziej kreatywni i skłonni do ryzyka, lecz starsi za to – spokojniejsi, myślą w szerszym kontekście, lepiej oceniają skutki działania. Dlatego dobrze jest łączyć zalety obu grup. Niektóre firmy, np. Bosch czy Lufthansa, tworzą mieszane zespoły „młodych dzikusów i siwych panter”. A 45 proc. menedżerów Metro Group ma ponad 45 lat.
W Polsce tak dobrze jeszcze nie jest. Paweł Gniazdowski, szef DBM i coach, nie ma złudzeń: – Teza o rosnącej popularności starszaków na rynku pracy jest krzepiąca, ale na razie nadmiernie optymistyczna.

Bariery tkwią w głowach

Krzepić miały zapewne dwie obecnie toczące się kampanie podnoszące kwestię dojrzałych osób na rynku pracy. Można wybaczyć Tesco, które problem braku nisko wykwalifikowanych pracowników próbuje rozwiązać akcją billboardową: uśmiechnięty (ale jakoś tak nieprzekonująco) pan w średnim wieku cieszy się, że znów jest potrzebny. Zupełnie niezrozumiałe są jednak intencje autorów serii spotów społecznych „Poszukiwana 45+”, dofinansowanych z EFS. W jednym z nich elegancką, szykownie ubraną menedżerkę śmieciarka wywozi ulicami Warszawy i porzuca na wysypisku.
– Żałosne, odwołujące się wyłącznie do poczucia litości odbiorców – komentują nasi rozmówcy.
I mają niestety rację: zamiast pokazywać atuty dojrzałych osób, kampania tylko utrwala stereotyp, że nie są one w stanie nadążyć za tempem zmian współczesnego świata.
By przekonać się, jak mylny to pogląd, wystarczy wjechać na 24. piętro Warszawskiego Centrum Finansowego, gdzie niepodzielnie panuje Alicja Kornasiewicz, szefowa UniCredit CA-IB i jedyna kobieta w komitecie operacyjnym całego działu bankowości inwestycyjnej i rynków kapitałowych Grupy UniCredit. Paniom wieku wprawdzie się nie wypomina, ale wystarczy spojrzeć w jej biografię zamieszczoną na stronach BPH (jest szefową rady nadzorczej banku), aby upewnić się, że zdjęcie niemowlęcia na jej biurku na pewno przedstawia jej wnuczkę, a nie córkę. Dynamiczna, władcza, świetnie ubrana, ultranowoczesna: jedną ręką trzyma komórkę, przez którą rozmawia po angielsku z centralą w Mediolanie, drugą – pisze maila.
Ale ona woli mówić o apetycie na wiedzę, ponieważ jest to, jej zdaniem, klucz do zrozumienia tego, jak „w tym wieku” można ciągle być na topie i wierzyć, że najlepsze dopiero przed nią. Listą szkoleń i programów odbytych tylko w ostatnich latach (m.in. na Harvardzie i w INSEAD) mogłaby spokojnie obdzielić kilku menedżerów.
– Połączenie doświadczenia z najnowszą wiedzą branżową to najlepszy oręż na rynku pracy, niezależnie od wieku – mówi. – Ostatni raz zmieniałam pracę w wieku 49+, miałam problem wyboru jednej z trzech naprawdę znakomitych ofert. Odnoszę wrażenie, że większość barier związanych z wiekiem tkwi nie w otoczeniu, ale w naszych głowach, a ludzie sami siebie ograniczają. Poza tym deptanie nam po piętach to święte prawo młodych – na mnie działa bardzo mobilizująco.