1. ZDOLNOŚCI PRZYWÓDCZE

To warunek do tego, by zarządzać działem, a w przyszłości – całym przedsiębiorstwem. Różnicę między przywódcą a menedżerem Krzysztof Mężykowski objaśnia krótko: pierwszy wie – co, drugi – jak. 
"Rzadkim, a więc rozchwytywanym dobrem są menedżerowie, którzy umieją zaszczepić entuzjazm, zainspirować do realizacji trudnych zadań, natchnąć zespół w taki sposób, by był on zdolny do osiągnięć większych niż suma indywidualnych możliwości jego członków" – zauważa Dorota Kołecka, szefowa dkGroup. O takim właśnie liderze śnią wszyscy HR-owcy. A i każda firma marzy o szefie, na którego słowa: „jutro lecimy na Księżyc”, podwładni nie pukają się w czoło, ale zaczynają żywo rozglądać po pokoju w poszukiwaniu elementów, z których można by zbudować rakietę. "Duże wrażenie na pracodawcach  i head-hunterach robią też możliwe do zweryfikowania przykłady sprawnego zarządzania zespołem w sytuacjach kryzysowych, na przykład podczas restrukturyzacji firmy" – dodaje Grażyna Żywot-Ciecierska, szefowa polskiego oddziału Nichols Consultancy. Wychwycić taki dar nie jest łatwo, zwłaszcza na etapie lektury życiorysu. Choć już samo CV powinno być pewną wskazówką: jeśli awanse następują szybko, a kolejne stanowiska pociągają za sobą odpowiedzialność za coraz liczniejszy zespół, jest wielce prawdopodobne, że kandydat zaliczył na piątkę praktyczny test z przywództwa. Ale, oczywiście, ostrożności nigdy za wiele. Każdy zna przynajmniej jedną historię menedżera, którego CV biło na głowę jego faktyczne osiągnięcia jako lidera. Nie brak też przykładów despotycznego satrapy z życiorysem podkreślającym świetne wyniki biznesowe, tyle że okupione bardzo kosztowną, dużą rotacją kadr. Sita rekrutacji nie zawsze są dość gęste, by wyłapać takie przypadki. W efekcie wątpliwy przywódca z jednej firmy staje się wątpliwym przywódcą w drugiej. François Nail, partner zarządzający RSQ Management, przestrzega, by nie stawiać znaku równości między przywództwem a charyzmą:"Dla menedżera głodnego sukcesu charyzma może być przeszkodą, jeśli nie towarzyszy jej dawka pokory".

2. UMIEJĘTNOŚCI ANALITYCZNE/ MYŚLENIE STRATEGICZNE

Współczesny biznes i otaczająca go rzeczywistość komplikują się tak szybko, że umiejętność błyskawicznego analizowania faktów i wyciągania wniosków wymagana jest dziś na wszystkich poziomach organizacji. W cenie są zatem menedżerowie, którzy sprawiają wrażenie, jakby mieli w głowach dwugigahercowy procesor. Wystarczy, że tylko rzucą okiem na kolumny cyfr, by ocenić atrakcyjność inwestycji. Andrzej Maciejewski, zarządzający polskim oddziałem Spencer Stuart, za najmocniejszy ze wszystkich menedżerskich „dopalaczy” uważa to, co jego firma nazywa executive intelligence (Spencer Stuart opatentował metodologię badania tej kompetencji). Chodzi o sprawdzoną w konkretnych, przełomowych dla danego biznesu sytuacjach umiejętność podejmowania trafnych decyzji, pomimo nieoptymalnego położenia, np. braku kompletu informacji, analiz i rekomendacji. Menedżer obdarzony tą umiejętnością potrafi na podstawie dostępnej wiedzy stworzyć najbardziej prawdopodobne scenariusze rozwoju wydarzeń, a następnie określić priorytetowe dla jego firmy bądź działu cele
i konkretne działania. "Istota tej kompetencji polega na klarowności myślenia i adekwatnego postrzegania siebie oraz innych" – tłumaczy Andrzej Maciejewski. "Menedżerowie o wysokiej executive intelligence potrafią myśleć wielowątkowo, wychwytywać niuanse, trafnie interpretować ukryte motywy działań innych." Grażyna Żywot-Ciecierska radzi, żeby pamiętać o „out of the box thinking”, czyli dbałości o to, by w codziennej pracy nie zabrakło twórczego niepokoju, chęci wychodzenia poza schematy. "
Bądźmy realistami – nowości na miarę iPoda, mBanku czy leku na AIDS przytrafiają się raz na milion… – Myślenie innowacyjne nie tylko robi wrażenie na head-hunterach, ale przede wszystkim bardzo pomaga w karierze" – przekonuje Grażyna Żywot-Ciecierska. "Międzynarodowe korporacje, zainspirowane głośną książką Richarda Floridy „The Rise of Creative Class”, szukają dziś tych, którzy stanowią tytułową klasę kreatywną". Natomiast Przemysław Gacek, prezes Grupy Pracuj, dodaje: "Z realizowanych przez nas projektów rekrutacyjnych oraz rozwoju naszej firmy wynika, że to właśnie innowacyjność jest tym, co w największym stopniu łączy osoby, które odniosły znaczący sukces".
Z kolei Krzysztof Mężykowski dorzuca jeszcze do tej grupy wizjonerstwo, odwagę i ciekawość. "Dobry strateg musi dojrzeć szanse z lotu ptaka, mieć odwagę, by zaryzykować nowe przedsięwzięcie; musi być również prawdziwie i w dobrym sensie ciekawy tego, co i czy w ogóle mu wyjdzie" – tłumaczy Mężykowski.

3. UMIEJĘTNOŚCI KOMUNIKACYJNE/AUTOPREZENTACJA

Prawdziwa cnota sama się już nie obroni – coraz częściej ekspresowa kariera staje się udziałem tych, którzy umieją i lubią wytworzyć wokół siebie nieco pozytywnego szumu. " Nowa teoria o karierze przedstawia trzy najważniejsze czynniki sukcesu zawodowego: wyniki, wizerunek i sieć kontaktów" – wymienia François Nail. "Jeśli założymy, że dwa ostatnie czynniki należą do PR osobistego, trzeba się będzie pogodzić z tym, iż nasze osiągnięcia liczą się dwa razy mniej niż dbałość o własną karierę".
Firmy szkoleniowe nie kryją, że korporacje dopadło prawdziwe szaleństwo na punkcie kursów „medialności”. Są w stanie dać wiele za menedżera, który ma naturalny bądź wyuczony dar autoprezentacji – czuje się jak ryba w wodzie podczas wystąpień publicznych, umie swobodnie, ale i efektywnie nawiązywać kontakty, dba o swój wygląd i w niczym nie przypomina klonów w źle skrojonych garniturach, jakich tysiące wysypują się z biurowców po godzinach pracy. Nic więc dziwnego, że – jak chodzą słuchy – firmy head-hunterskie mają na celowniku osoby, które pojawiają się na łamach prasy ekonomicznej. A jeśli jeszcze z wzajemnością polubią kamerę telewizyjną i trafią do grona ekspertów skłonnych wypowiedzieć się na niemal każdy temat, ich kariery mogą nabrać zawrotnego tempa. Niejeden ekspert znany ze szklanego ekranu swą medialną karierę wykorzystał do zarobienia milionów – z własnego, świetnie prosperującego biznesu. Wystarczy wymienić choćby Marka Zubera, który zaczynał jako zwykły analityk BPH, a dziś jest partnerem Dexus Partners, czy Macieja Kossowskiego, niegdyś menedżera ds. PR firmy Expander, obecnie – prezesa i współwłaściciela Wealth Solutions.
Dorota Kołecka zwraca uwagę, że pojęcie „autoprezentacja” ma w języku polskim nieco pejoratywny wydźwięk – zawiera bowiem sugestię, że to tylko swoista poza na użytek świata zewnętrznego, mocno podkoloryzowana wersja prawdziwej osobowości czy osiągnięć. "Takich kontrowersji nie budzą za to umiejętności komunikacyjne, niezbędne we współpracy z pracownikami, klientami czy dostawcami" – zauważa Kołecka. – "To cecha każdego lidera, poszukiwana na rynku pracy, warto więc poświęcić czas na rozwój w tym obszarze".

4. WYKSZTAŁCENIE

Jest niewątpliwie ważne, gdy podejmujemy pierwszą pracę. A potem? Jak przekonują François Nail i Joop Nijboer, country manager Poland z Pedersen & Partners, z czasem zyskują na znaczeniu doświadczenie, dokonania zawodowe i umiejętność wyciągania wniosków ze swojej przeszłości. To podejście znajduje uzasadnienie w naszym, nie najlepiej ocenianym przez pracodawców systemie edukacyjnym. – "Niestety, ludzie najczęściej uczeni są w taki sposób, że jest im trudno przyswoić wiedzę z innych źródeł niż podręczniki czy lekcje prowadzone przez opiekuna" – zauważa François Nail. Adrian Adamowicz, wiceprezes Pionieer Pekao TFI, dodaje jeszcze, że kształcenie nie powinno obejmować jedynie wiedzy specjalistycznej. "Ważny jest ogólny rozwój intelektualny, osobowościowy, a wówczas rośnie umiejętność radzenia sobie ze złożonością świata, zrozumieniem otoczenia i ludzi znajdujących się wokół" – mówi Adrian Adamowicz.
Wykształcenie jest również jednym z najważniejszych czynników wpływających na wysokość pensji. Internetowe Badanie Wynagrodzeń 2007, przeprowadzone przez firmę Sedlak & Sedlak, wyraźnie pokazuje, jak wiele można zyskać finansowo wraz z osiąganiem kolejnych stopni edukacji. Mediana zarobków osób z wykształceniem podstawowym wynosiła w ubiegłym roku zaledwie 1,8 tys. zł, z wyższym – już 3,5 tys. zł, a podyplomowym – aż 3,9 tys. złotych. Najwyższe dochody osiągali pracownicy z tytułem absolwenta studiów MBA. Co drugi z nich otrzymywał pensję w wysokości od 5,5 tys. zł do 18 tys. 532 zł, czyli około trzy razy większą od osób, które ukończyły tylko studia wyższe.
Joop Nijboer zwraca jednak uwagę, że na polskim rynku jest bardzo niewiele uczelni oferujących studia MBA na naprawdę dobrym poziomie. – Tylko kilka z nich ma znaczenie i są rozpoznawalne na całym świecie w równym stopniu co brytyjska London Business School czy francuski
INSEAD – mówi. – Wszystkie półroczne czy zaoczne kursy tego rodzaju nie są zbyt wiele warte i nie powinny dawać tytułu MBA. I takich studiów oczywiście nie traktowałbym jako „dopalacza” kariery zawodowej.

5. PRAKTYKA ZAGRANICZNA

Jest od dawna doceniana przez pracodawców, ale dopiero od kilku lat na szerszą skalę znajduje się w zasięgu ambitnych pracowników. Zagraniczne wymiany studenckie najczęściej rozbudzają potrzebę zgłębiania tajników pracy w innych krajach i kulturach oraz lepszego poznania języków obcych. Dlatego bardzo wielu młodych ludzi decyduje się na praktyki i stawianie pierwszych kroków w swoim zawodowym życiu właśnie poza Polską. – Globalizacja to dziś słowo klucz do kariery i rozwoju osobistego; natomiast ci, którzy zbyt długo tkwią w tym samym środowisku, tracą niestety elastyczność, a także zdolność dopasowywania się do różnych sytuacji – przestrzega François Nail. Według niego, praktyka za granicą to obecnie niemal konieczność. Różnice kulturowe pomagają nabrać dystansu do siebie, zaś zdrowy stosunek do własnych umiejętności pozwala czerpać ze swojego potencjału najpełniej. – Doświadczenie międzynarodowe może pomóc zwłaszcza w rozwoju kariery w firmie globalnej, na przykład ułatwić zdobycie stanowiska regionalnego – przyznaje Adrian Adamowicz.
Grażyna Żywot–Ciecierska również nie ma co do tego wątpliwości. Według niej, ważnym czynnikiem pozytywnie wpływającym na rozwój kariery w korporacji jest dłuższy pobyt za granicą. Na jak długo, dokąd i kiedy wyjechać? Na to pytanie nie ma jednej, prostej odpowiedzi. Wszystko zależy od osobistych preferencji oraz przedsiębiorstwa i jego możliwości. Jeśli kogoś pociąga długotrwała kariera ekspaty, musi tylko znaleźć odpowiedniego pracodawcę, który taki wyjazd umożliwi i przygotować się na przeprowadzkę. – Przed podjęciem decyzji o opuszczeniu kraju trzeba jednak pamiętać o jednym – przypomina Joop Nijboer. – A mianowicie, że kiedyś nadejdzie czas powrotu, zarówno do firmy, jak
i życia osobistego. Często zdarza się, że stanowisko, gabinet czy biurko, jakie pozostawiliśmy, zajmuje już dawno kto inny lub w ogóle zostało zlikwidowane. Dlatego warto przewidzieć zawczasu i ten niezbyt atrakcyjny aspekt długotrwałego wyjazdu.