Efektownie wygląda wieczorna panorama centrum Warszawy. Na tle ciemnego nieba lśnią setki świateł w biurowcach. Taką scenerię zawdzięczamy menedżerom. Tkwią przy biurkach od rana do nocy, zgodnie z regułami narzuconymi przez właścicieli firm i... przepisy kodeksu pracy.
Przeciętny zatrudniony pracuje przez pięć dni w tygodniu po osiem godzin. Do tego dochodzi maksymalnie osiem godzin nadliczbowych, ale tylko wtedy gdy uzasadniają to nadzwyczajne potrzeby pracodawcy. Jednak w przypadku wyjątkowej grupy – tworzonej przez menedżerów – przepisy prawa pracy pozwalają na spore odstępstwa od ogólnie przyjętej normy.

Szlachectwo zobowiązuje

W praktyce w społecznej świadomości utrwalił się już wizerunek menedżera jako osoby, która, jeśli nawet akurat nie jest w pracy, to ma jednak wciąż coś zaległego do zrobienia. Dzieje się tak również dlatego, że kodeks pracy zawiera odrębne rozwiązania dotyczące kształtowania wymiaru czasu pracy tzw. kadry kierowniczej. Kluczowa jest więc odpowiedź na pytanie – kto wchodzi w skład tej kadry. Są to bowiem nie tylko osoby zarządzające w imieniu pracodawcy zakładem pracy – pracownicy kierujący jednoosobowo firmą, ich zastępcy lub menedżerowie uczestniczący w kolegialnym organie zarządzającym (np. w zarządzie spółki) i główni księgowi. Ale też kierownicy komórek organizacyjnych wyodrębnionych w strukturze firmy: działów i departamentów. Właśnie te dwie kategorie osób z reguły tworzą firmową elitę. W myśl zasady, że szlachectwo zobowiązuje, grupa ta może i powinna pracować na rzecz swojego przedsiębiorstwa najwięcej i najefektywniej – tak przynajmniej uznał polski ustawodawca.
Zgodnie z przepisami kodeksu pracy, osoby zarządzające zakładem w imieniu pracodawcy oraz kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, swoje zadania poza normalnymi godzinami funkcjonowania ich firm. I to bez prawa do dodatkowego wynagrodzenia oraz do dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. W ocenie ustawodawcy, menedżerom zarządzającym zakładem i tak zrekompensowano te dodatkowe godziny zwiększonymi poborami i bonusami, np. dodatkiem funkcyjnym. Anthony Asinas, dyrektor IC Companys Poland, Cottonfield na Europę Wschodnią, nie czuje się dyskryminowany, choć jako szef musi siedzieć w biurze dłużej niż jego podwładni. – Podjąłem się określonej misji na określonych wcześniej warunkach. Jeśli więc okoliczności tego wymagają, pracuję więcej niż 40 godz. tygodniowo – mówi Asinas. – Dużo podróżuję, mam spotkania biznesowe, co wynika z pełnionej przeze mnie funkcji. Staram się tak dysponować czasem, by znaleźć miejsce na odpoczynek i rodzinę.

Po godzinach tylko sporadycznie

Trochę łaskawiej ustawodawca potraktował kierowników komórek organizacyjnych wyodrębnionych w strukturze zakładu pracy. Za zaliczone w niedzielę lub święto godziny nadliczbowe przysługuje im prawo do wynagrodzenia oraz do dodatku. Ale tylko wtedy, gdy takiego poświęconego firmie dnia nie odbiorą sobie kiedy indziej. Z treści polskich przepisów nie wynika jednak, że menedżerowie mogą pracować na okrągło, a pracodawca ma im prawo powierzać nieograniczoną ilość nowych zadań, bez wcześniejszej analizy możliwości ich realizacji w standardowym wymiarze 40 godz. pracy tygodniowo.
W ocenie Państwowej Inspekcji Pracy, zwolnienie pracodawcy z obowiązku wypłacania kadrze pracowniczej wynagrodzenia za godziny nadliczbowe nie oznacza dania mu prawa do systematycznego zlecania menedżerom wykonywania obowiązków przekraczających powszechnie obowiązujące normy. Pracownik na stanowisku kierowniczym rzeczywiście powinien być dyspozycyjny. I faktycznie ma realizować swoje zadania także „po godzinach”, i to bez prawa do oddzielnego wynagrodzenia. Ale pod jednym warunkiem: praca taka może mieć jedynie sporadyczny charakter i występować w tzw. sytuacjach koniecznych. Jeżeli więc pracodawca tak organizuje procesy w swoim zakładzie, że osoby działające w jego imieniu bądź kierownicy jednostek permanentnie przesiadują za biurkami w „nadgodzinach”, musi im to dodatkowo opłacić. Pracownicy o tym wiedzą i coraz częściej kierują do sądu sprawy o takie zaległe wynagrodzenia. W praktyce wygląda to jednak tak, że o pieniądze upominają się dopiero po rozstaniu z pracodawcą, a orzecznictwo Sądu Najwyższego sprzyja dochodzeniu przez nich roszczeń za nadgodziny.

Menedżer- kategoria specjalna

Jest jednak sposób na całkowite uniezależnienie się od przepisów ograniczających czas pracy – cywilnoprawne kontrakty menedżerskie. W ich ramach strony mają całkowitą swobodę kształtowania łączącej ich więzi i wynikających z niej praw i obowiązków. Andrzej Wrębiak – prezes Grupy Konsultingowej Jagiełło, Wrębiak i Wspólnicy uważa, że w wielu przedsiębiorstwach dzisiejsze normy czasu pracy nie przystają do prowadzonej przez nie działalności. I podpowiada, co z tym zrobić. – My pracujemy od projektu do projektu – mówi. – Często termin i rodzaj zadania wymaga intensywnej pracy, ponad normy kodeksowe. Z tego powodu w naszej firmie wszyscy są niezależnymi podmiotami gospodarczymi, wynajmowanymi w zależności od potrzeb. Dzięki temu nie ma barier organizacyjnych. Jako menedżer nie uznaję w stosunku do siebie pojęcia: kodeks pracy. Ale… jest jeszcze przecież ustawodawstwo Unii Europejskiej. W maju br. Parlament Europejski ustalił górną granicę tygodniowego wymiaru czasu pracy na 48 godzin. Jeśliby jednak to rozwiązanie stało się nawet obowiązującym powszechnie prawem, w biurowcach wieczorami i tak nadal będzie jasno. Te „48 godzin” dotyczyć ma tylko zwykłych pracowników. A menedżerowie z założenia są... niezwykli.

Manager Magazin, Numer 7 (8) Lipiec 2005