Co chwila pojawiają się w mediach informacje, że były prezes czy menedżer, odchodząc z firmy, otrzymał wysoką odprawę. Jednak zawarcie lukratywnych postanowień dotyczących odprawy w kontrakcie menedżerskim czy w umowie o pracę nie powinno uśpić czujności menedżera.
Mimo, że przepisy Kodeksu cywilnego umożliwiają w praktyce dowolne ustalenie zasad i warunków wypłaty odprawy – w przypadku zwolnienia menedżera czy jego rezygnacji ze stanowiska – może pojawić się kilka problemów. Okazuje się bowiem, iż czasami sąd może zmniejszyć wysokość odprawy, jeśli uzna, że za bardzo obciążają one pracodawcę. Skąd to wynika? Zgodnie z Kodeksem cywilnym, kontrakt menedżerski (umowa cywilnoprawna) może zostać zmieniony przez sąd w przypadku stwierdzenia, że narusza on zasady współżycia społecznego.

Gwarancje pod sąd

Kilka lat temu Sąd Apelacyjny w Krakowie, rozstrzygając sprawę dotyczącą wysokości odprawy dla menedżera, stwierdził, że zasady współżycia społecznego zostają naruszane, gdy ustalona w kontrakcie wysokość wynagrodzenia jest nadmiernie uciążliwa dla firmy. W tym konkretnym przypadku sąd obniżył przysługującą menedżerowi 24-miesięczną odprawę do wysokości odprawy 3-miesięcznej. Po takim wyroku obawiano się, iż stworzony został precedens, który może okazać się szkodliwy dla bezpieczeństwa obrotu prawnego, zwłaszcza że wysokie odprawy z tytułu wcześniejszej rezygnacji z usług menedżera są standardem. Oliwy do ognia dolało jeszcze to, iż podobnie jak sąd krakowski, wypowiedział się następnie Sąd Najwyższy. Powołując się na zasady współżycia społecznego, zakwestionował on nadmierne zarobki menedżera zatrudnionego na podstawie stosunku pracy.
Kwestia zasad współżycia społecznego uregulowana jest w art. 5 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, nie można czynić użytku z prawa, które jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Pojęcie to jest bardzo szerokie. Prawo nie zawiera definicji konkretnie wymieniającej te zasady. Dlatego ich interpretacja zależy od subiektywnej oceny każdego sędziego.}
Wprowadzenie do kontraktu menedżerskiego wysokich odpraw – na wypadek zwolnienia czy rezygnacji z pracy – w praktyce może mieć inne oblicze. Najczęściej taka odprawa ma charakter gwarancji dla menedżera, że jeśli w firmie wydarzy się coś niedobrego, nie zostanie on z dnia na dzień bez środków do życia. Wysokość odprawy najczęściej negocjuje się na początku rozmów o podjęciu pracy. Czasami jednak taka potrzeba może wystąpić w trakcie wykonywania samej pracy.

Aneksy według uznania

Znane są w historii przypadki, że w jakieś firmie prezes na odchodne zmienił swoim menedżerom czy dyrektorom cywilnoprawne kontrakty menedżerskie czy umowy o pracę, podwyższając im kilkakrotnie wysokość odprawy, na wypadek, gdyby jego następca chciał się tych pracowników pozbyć. Przykładowo, w takich aneksach może wówczas znaleźć się postanowienie, iż przypadku „wypowiedzenia pracownikowi przez firmę warunków pracy lub płacy na mniej korzystne, niż te obowiązujące w dniu wypowiedzenia, będzie mu przysługiwało - niezależnie od innych odszkodowań i odpraw pieniężnych – odszkodowanie w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia”. Jeśli nowy prezes takim osobom, które miały aneksy, zaproponuje nowe warunki pracy, a ci nie zgodzą się nie, to sprawa ostatecznie może nawet trafić do sądu.
Lepszym rozwiązaniem byłoby oczywiście porozumienie stron. W takim przypadku jednak pracodawca i pracownik muszą zgodnie dojść do ugody, co do nowych warunków pracy, wynagrodzenia czy wysokości odprawy. A menedżer, który ma szerokie gwarancje w umowie pewnie nie prędko zgodzi się na ich zmianę. Trzeba przy tym pamiętać, iż kontrowersyjne decyzje o zmianie kontraktów menedżerskich czy umów o pracę dla wybranych pracowników, zawarte przez odchodzącego prezesa, mogą zostać uznane za działanie na szkodę spółki. O szkodzie można mówić wtedy, gdyby np. pracownicy masowo występowaliby z żądaniem odprawy. Wówczas firma, która poniosła szkodę, mogłaby próbować występować o odszkodowanie przeciwko byłemu szefostwu.
Jak widać, gwarancje w formie wysokiej odprawy dla menedżera mogą powodować wiele problemów, a także mogą być niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Dlatego, wprowadzając je do kontraktu menedżerskiego, warto wcześniej przemyśleć ich skutki na przyszłość.