UOKiK stwierdził w Raporcie z kontroli wzorców umownych oferowanych konsumentom przez organizatorów turystyki opublikowanym we wrześniu 2004 r. Przeprowadzona kontrola warunków uczestnictwa wykazała, iż w przypadku trzech biur podróży wskazanych w raporcie, kontrola nie stwierdziła żadnych nieprawidłowości, co jednak budzi wątpliwości w świetle klauzul zawartych w tych wzorcach.
Zadaniem polskiej władzy ustawodawczej jest dostrzeganie wszelkich aspektów związanych z organizacją turystyki, dlatego za rzeczoną organizację odpowiedzialna jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (jedn. tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268; cyt. dalej: u.t. Do tego okresu nie istniała w Polsce żadna ustawa regulująca tą bardzo ważną kwestię. Wówczas ciągłe było występowanie sytuacji, w których nagminnie naruszane były interesy konsumentów. Wprowadzenie od 1989 r. nowej regulacji dotyczącej działalności gospodarczej i związanego z tym procesu porządkowania prawa gospodarczego doprowadziło do uchylenia wielu przepisów szczegółowych odnoszących się do turystyki, regulujących działalność pilotów wycieczek zagranicznych, przewodników turystycznych, funkcjonowanie systemu informacji turystycznej oraz funkcjonowanie prywatnych biur podróży. Ustawa o usługach turystycznych, określa przede wszystkim warunki świadczenia usług turystycznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy ustawy stosuje się także do usług turystycznych świadczonych za granicą, jeżeli umowy o ich świadczenie zawierane są na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Określenie przedmiotu regulacji ustawy zawiera zatem odniesienie do:
- pojęcia usługi turystycznej,
- pojęcia świadczenia usług turystycznych na terenie kraju (Rzeczypospolitej Polskiej),
- pojęcia zawierania na terenie kraju (Rzeczypospolitej Polskiej) umów o świadczenie usług turystycznych za granicą.
Najczęściej zawieraną umową przez biura podróży jest umowa o imprezę turystyczną (w literaturze stosowane są różne nazwy tej umowy: umowa o podróż, umowa o wycieczkę, umowa o podróż turystyczną
W literaturze wskazuje się na następujące cechy charakterystyczne umowy o imprezę turystyczną:
a) układ podmiotowy - stronami umowy o imprezę turystyczną są - z jednej strony - organizator turystyki, z drugiej strony - klient, który zawarł umowę (por. art. 3 pkt 5 i 11 u.t.). Ten ostatni jest w większości sytuacji uczestnikiem imprezy (w przypadku umowy na rzecz osoby trzeciej uczestnikiem jest osoba trzecia);
b) kompleksowy charakter świadczenia - przez imprezę turystyczną należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne tworzące jednolity program i objęte wspólną ceną, jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu (art. 3 pkt 2 u.t.); tą drugą usługą nie jest usługa, która przeważnie jest połączona z transportem lub noclegiem (tzw. usługa pomocnicza; nie tworzy imprezy turystycznej typu nocleg ze śniadaniem w przeciwieństwie np. do połączenia noclegu ze zwiedzaniem muzeum). Usługi te muszą tworzyć wspólny program. Nie spełnia tego wymagania sytuacja, gdy klient zaplanował swoją podróż i przychodzi do biura podróży, aby kupić bilet na przelot oraz zawrzeć umowę hotelową, nawet jeżeli klient otrzymuje jeden rachunek za te usługi. Impreza turystyczna to nie tylko usługi składające się na turystykę w tradycyjnym znaczeniu; chodzić tu może nie tylko o wycieczki pobytowo-wypoczynkowe, czy wycieczki krajoznawcze ale także np. wyjazdy na imprezy sportowe, kulturalne, handlowe czy lingwistyczne;
c) zryczałtowana odpłatność za usługę organizatora turystyki - klient otrzymuje określony produkt za określoną cenę;
d) element opieki świadczonej uczestnikom przez organizatora imprezy, związany zwłaszcza z opieką pilota wycieczki; treść tego obowiązku uzależniona jest od charakteru imprezy oraz cech uczestników imprezy turystycznej, takich jak wiek, doświadczenie, stan zdrowia i sprawność.
Umowa o imprezę turystyczną jest umową nienazwaną tj. nie znajduje swoich podstaw na gruncie Kodeksu Cywilnego ani ustawy o usługach turystycznych. Wobec tego braku, charakter prawny tej umowy nadal wzbudza kontrowersje. Jak wcześniej wskazałem umowa o imprezę turystyczną jest zawierana na masową skalę. Ma ona charakter konsensualny, odpłatny i dwustronnie zobowiązujący. W tym miejscu należy zauważyć, kto jest stroną umowy. Ustawa o usługach turystycznych nie posługuje się terminem biuro podróży. Jest to określenie, które raczej potocznie używane jest jako miejsce, gdzie można wykupić usługę. W rzeczywistości istnieją dwa podmioty, które są stroną umowy:
- organizator turystyki tzn. przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną
- agent turystyczny tzn. przedsiębiorca, którego działalność polega na stałym pośredniczeniu w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców z siedzibą w kraju.