Dopuszczalność zawarcia umowy o zakazie konkurencji

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż umowa o zakazie konkurencji może być zawarta jedynie z pracownikami mającymi dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.

Jednakże decyzja o tym, czy pracownik rzeczywiście ma dostęp do powyższych informacji należy do pracodawcy, który nie może już zmienić swojego stanowiska po zawarciu umowy o zakazie konkurencji (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2001 r.,  sygn. akt: I PKN 402/2000).

Wprawdzie umowa o zakazie konkurencji powoduje skutki dopiero po ustaniu stosunku pracy, jednakże powinna zostać zawarta jeszcze w czasie trwania tego stosunku np. w okresie wypowiedzenia. W przeciwnym razie umowa taka jest wprawdzie dopuszczalna na zasadzie swobody umów, jednakże nie mają do niej zastosowania przepisy kodeksu pracy.   
Wymogi umowy o zakazie konkurencji

Po pierwsze, sama umowa o zakazie konkurencji, jak również wszelkie ewentualne zmiany tej umowy powinny być dokonywane na piśmie, co wynika jednoznacznie z art. 101[3] kodeksu pracy.

Umowa o zakazie konkurencji powinna również jak najdokładniej wskazywać rodzaj działalności uznanej za konkurencyjną oraz w sposób wyraźny określać okres obowiązywania zakazu.

Ponadto umowa musi wskazywać wysokość odszkodowania należnego pracownikowi, które wynosi co najmniej 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania umowy.
Powyższe wynagrodzenie może być ustalone w jednorazowej kwocie pieniężnej, bądź płatne w miesięcznych ratach jak wynagrodzenie za pracę. Natomiast jeżeli w umowie nie określono należnego pracownikowi wynagrodzenia przysługuje mu odszkodowanie wskazane w art. 1012 kodeksu pracy (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia  3 grudnia 2003 r., sygn. akt: III PZP 16/2003).

Takie odszkodowanie jest niezależne od wystąpienia szkody po stronie pracownika i od faktu podjęcia przez niego innej pracy, która nie na rusza zakazu konkurencji.
   
Skutki zawarcia umowy o zakazie konkurencji

W czasie trwania umowy pracownik zobowiązuje się do niepodejmowania działań konkurencyjnych określonych w umowie, zaś były pracodawca wypłaca mu ustalone odszkodowanie.

Zgodnie z art. 101 [2] § 2 k.p.  zakaz konkurencji, przestaje obowiązywać przed upływem terminu, na jaki została zawarta umowa przewidziana w tym przepisie, w razie ustania przyczyn uzasadniających taki zakaz.
Jednakże nawet w razie ustania przyczyn uzasadniających zakaz po stronie pracodawcy, np. zmiany profilu działalności, nie jest uzasadnione zaniechanie wypłaty przez niego odszkodowania na rzecz pracownika.

Zatem taka umowa to swoiste ryzyko pracodawcy. Tym samym jednostronne zastrzeżenie przez możliwości skrócenia umówionego okresu zakazu konkurencji i skorzystanie z tego uprawnienia, nie prowadzi do wcześniejszego wygaśnięcia umowy i uwolnienia go od obowiązku zapłaty odszkodowania (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2006 r., sygn. akt: II PK 118/2005).

Wprawdzie w razie naruszenia przez pracownika umowy o zakazie konkurencji, pracodawcy przysługuje odszkodowanie, to jednakże w tym przypadku musi on udowodnić fakt poniesienia szkody i jej wysokość.

Dlatego też często pracodawca zastrzega w umowie o zakazie konkurencji karę umowną od byłego pracownika, co jest dopuszczalne na wypadek naruszenia przez byłego pracownika zakazu konkurencji (vide: wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2005  r., sygn. akt: I PK 196/2004).