Co władza jedną ręką polskim podatnikom da, drugą natychmiast w dwójnasób zabiera. Najpierw ogłosiła, że przedsiębiorcy mogą płacić podatek według stałej, a przy tym stosunkowo niewysokiej stawki. Wystarczy jeśli zadeklarują się w urzędzie skarbowym jako podatnicy liniowego PIT i zrezygnują z prawa do wszelkich ulg i odliczeń, by objęła ich 19-proc. stawka liniowa. Ale zaraz po tym krótkim święcie minister finansów stwierdził jednak w urzędowej interpretacji z 16 stycznia 2003 r. (nr PB2/MK-033-038-177/0), że owszem – liniowy się należy, ale jednak nie wszystkim. I osoby na kontraktach menedżerskich nie mogą świadczyć przewidzianych w nich usług zarządczych, wykonując działalność gospodarczą. Wynika z tego jedno: nie dla menedżerów liniowy podatek PIT! Usługi przez nich oferowane nie są bowiem zaliczane przez fiskusa do przychodów z działalności gospodarczej, lecz do działalności wykonywanej osobiście.
Z punktu widzenia fiskusa menedżer, nawet jeśli zarejestruje firmę po to, by świadczyć usługi zarządzania przedsiębiorstwem, przedsiębiorcą nie jest. Ot, kolejny polski paradoks – firmę prosperującą na rynku ma, ale dla urzędu skarbowego żadnej działalności gospodarczej nie prowadzi. Prawo podatkowe rządzi się bowiem u nas własnymi prawami. I gdy jego przepisy przewidują, że rak jest rybą, to fiskus potraktuje go tak samo jak śledzia czy karpia. Komu menedżerowie zawdzięczają  niekorzystne dla siebie rozwiązania? Sejmowi, który zmienił przepisy ustawy o PIT. Posłowie zapisali w niej, że działalność menedżerów to zawsze tzw. działalność wykonywana osobiście. Od 1 stycznia 2004 r. za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się zatem m.in. przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze. W tym z tytułu umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej.
W rezultacie dochody osób wykonujących działalność osobiście na podstawie kontraktu menedżerskiego lub umów o podobnym charakterze podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych, tj. przy zastosowaniu skali podatkowej. Niestety, także wtedy, gdy są zawierane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Chodzi o koszty

I po co to wszystko? Wytłumaczenie jest proste: chodzi o koszty. Podatek dochodowy ma to do siebie, że płacony jest, przynajmniej co do zasady, nie od uzyskanego wynagrodzenia, ale od wynagrodzenia pomniejszonego o koszty uzyskania przychodów. W przypadku działalności gospodarczej kosztami są wszystkie wydatki poniesione po to, by zanotować przychód (np. wynagrodzenie za realizację kontraktu). To zaś stwarza możliwość znacznego obniżenia podstawy obliczenia podatku. Na przykład o wydatki ponoszone na dokształcanie, czy też związane z użytkowaniem samochodu w celach związanych z prowadzoną działalnością. Już nie mówiąc o fakturach za użytkowanie telefonu czy utrzymanie biura. W takim przypadku podstawa opodatkowania mogłaby być znacznie niższa niż przy potraktowaniu tej samej działalności jako wykonywanej osobiście. I to nawet wtedy, gdyby sam podatek był – tak jak chce tego resort finansów – płacony według progresywnej skali podatkowej. To właśnie po to, by państwo nie straciło na tym ani grosza, dla działalności wykonywanej osobiście koszty te określono w formie specjalnych ryczałtów. Dla kontraktów menedżerskich ustalono je na poziomie takim jak dla szeregowych pracowników.
Do stanowiska prezentowanego przez resort finansów duże zastrzeżenia mają jednak doradcy podatkowi.
– Nowelizacja przepisów ustawy o PIT budzi zastrzeżenia w kontekście jej zgodności z Konstytucją RP – argumentuje Krzysztof Olbrycht, doradca podatkowy w Spółce Doradztwa Podatkowego VALOR sp. z o.o. – Wprowadzono nierówność podmiotów gospodarczych: osób fizycznych i osób prawnych. Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług pod numerem 74.14. klasyfikuje przecież „usługi doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania”. A zatem usługi zarządzania są sklasyfikowaną usługą i wolno je świadczyć każdemu. Istnieje konstytucyjna zasada swobody prowadzenia działalności gospodarczej, gdy tymczasem nowelizacja ustawy o PIT ogranicza tę swobodę w stosunku do osób fizycznych.
Niezależnie jednak od zastrzeżeń co do konstytucyjności przepisów, większość doradców podatkowych jest zgodna, że obowiązujących ograniczeń nie da się dziś czytać inaczej, niż zrobił to resort finansów.
– Od 2004 r. za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się „przychody uzyskane na podstawie (...) kontraktów o zarządzanie (...), w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej” – wyjaśnia Andrzej Taudul, starszy menedżer w dziale doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers. – Zatem od 2004 r., niezależnie od formy świadczenia usług, powinny być one opodatkowane podatkiem progresywnym, zaś koszty uzyskania przychodów – ograniczone do wysokości określonej dla pracowników.
Zastrzeżenia do stanowiska resortu finansów zgłasza jednak wielu doradców podatkowych. Na przykład Michał Stolarek, wspólnik w Spółce Doradztwa Podatkowego Ożóg, Stolarek, Wolniewicz i Wspólnicy sp. z o.o. Jego zdaniem, redakcja przepisów ustawy o PIT (w brzmieniu na 1 stycznia 2004 r.) nie pozbawia, co do zasady, osób wykonujących działalność gospodarczą w ramach wykonywania usług zarządzania przedsiębiorstwem, prawa do opodatkowania stawką liniową.

Resort swoje, rzecznik swoje

Zastrzeżenia prezentuje też inny doradca podatkowy – Marian Jankowski, który wystąpił już w tej sprawie do Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik Praw Obywatelskich nie chce się zgodzić ze stanowiskiem organów podatkowych. Dał temu wyraz w liście przesłanym do ministra finansów w listopadzie 2004 roku. Uznał w nim, że dokonana w styczniu 2004 r., a dotykająca także menedżerów na kontraktach menedżerskich, zmiana treści ustawy o PIT budzi wątpliwości.
„Wejście w życie kwestionowanej zmiany zostało uznane przez menedżerów jako pogorszenie ich sytuacji podatkowej, nie tylko na gruncie podatku dochodowego, lecz również na gruncie podatku od towarów i usług” – czytamy w liście rzecznika. Jego zdaniem, istnieją też poważne zastrzeżenia co do zgodności nowych przepisów podatkowych z Konstytucją RP.
Wszystkie te argumenty, choć rzeczowe i przekonujące, nie zmieniły jednak twardego stanowiska ministra finansów. Spór mógłby ostatecznie rozstrzygnąć Trybunał Konstytucyjny. Ale kiedy się tym zajmie – nie wiadomo. Ten spór mogą też na korzyść menedżerów zakończyć sądy administracyjne. Stało się tak już kiedyś w przypadku opodatkowania najmu. Wszystko rozstrzygnie się pewnie dopiero wówczas, gdy znajdą się na tyle odważni straceńcy-menedżerowie, którzy wbrew stanowisku resortu finansów odważnie zapłacą od swojej działalności podatek liniowy. I potem przejdą przez całą drogę sądową. Niestety, zrobią to tylko na własne ryzyko. Bo jak uczy historia ostatnich lat, co niesprawiedliwe państwo jedną ręką ludziom zabierze, potem i oburącz wyrwać mu jest trudno.

Manager Magazin, Numer 3 (4) Marzec 2005