Jesteśmy jedną z najbardziej zapracowanych nacji w Europie. Choć dzień roboczy ustawowo nie powinien przekraczać 8 godzin, zwykle pracujemy więcej. Większość z nas pracowałaby nadal, nawet gdyby odziedziczyła fortunę umożliwiającą wygodne życie bez konieczności zarobkowania. W pracy, znacznie częściej niż w domu, odczuwamy satysfakcję, magiczny stan flow (przepływu), w którym czas mija niepostrzeżenie.
Warto jednak pamiętać, że wszystko – zwłaszcza, co przyjemne – ma swoją cenę. Jeżeli ktoś wyobraża sobie, że potrafi utrzymać poziom koncentracji na najwyższym poziomie, musi ponosić tego koszty. Już wyniki badań Alfreda Bineta, francuskiego psychologa, pierwszego współtwórcy zestawu testów do pomiaru inteligencji, wskazywały na to, że wielogodzinny wysiłek umysłu i koncentracja uwagi nieuchronnie prowadzą do stanów patologicznych. Niemniej właśnie to m.in. dzięki koncentracji znacznie łatwiej osiągnąć stan flow w pracy. To tam stajemy przed zadaniami, które zmuszają nas do pełnego zaangażowania. Nawet jeśli znajdziemy się w sytuacji, kiedy zadania, które mamy zrealizować, wcale nie wynikają z naszego wolnego wyboru, a są narzucone z góry, nie pogorszy to automatycznie naszego nastroju. Jeśli jednak stwierdzimy, że zajmujemy się czymś, bo nie mamy co robić, lub jeśli nie widzimy żadnego sensownego celu w wykonywaniu powierzonych nam zadań, dopiero wówczas nasze samopoczucie – przechodząc ze znudzenia w niepokój – może się pogorszyć.

Oddany nie znaczy wydajny

Człowiek autoteliczny (odpowiedzialny przed samym sobą) podejmuje czynności dla nich samych. Właściwie i pracoholik, i człowiek autoteliczny są bezgranicznie oddani swej pracy, spędzają w biurze bądź na spotkaniach z klientami wiele godzin, zapominając o całym świecie, odsuwając na dalszy plan swoje życie rodzinne. Czy dla pracodawcy to istotna różnica, czy ten, który pozostaje po godzinach, to pracownik autoteliczny czy pracoholik?
Różnica jest bardzo wymierna: o ile pracownik autoteliczny dostarcza swojej firmie nowych pomysłów, pozytywnej wiary w końcowy sukces, pracoholik tak naprawdę generuje straty. Powód jest oczywisty. Zarówno człowiek o osobowości autotelicznej, jak i pracoholik potrafią o swojej pracy mówić godzinami, ale ten pierwszy będzie się koncentrował na jej aspektach pozytywnych, podczas gdy pracoholik zaleje nas potokiem narzekań. Dla pierwszego praca jest źródłem satysfakcji, podczas gdy dla drugiego sposobem na zagłuszenie własnych lęków i niepokojów, stłamszenia wewnętrznego cierpienia. Pracoholik po prostu nie cierpi swej pracy. Stosunek do pracy jest odstawową różnicą między człowiekiem o osobowości autotelicznej a pracoholikiem.
Zachowania osoby autotelicznej i pracoholika cechuje brak stabilności. O ile jednak człowiek autoteliczny po okresie twórczej erupcji stosunkowo łatwo wraca do równowagi, o tyle pracoholik nie ma do czego wrócić, bo w miejscu, z którego uciekł, czekają na niego te same nie załatwione ważne sprawy z bliskimi, oraz zignorowane i niezaspokojone własne potrzeby.

Oryginał ukazał się w wyd.Sierpień 2008 Personel i Zarządzanie