Materiałami tymi mogą być: teksty pisane, ćwiczenia, testy sprawdzające, filmy, animacje, prezentacje multimedialne, ebooki i audiobooki, gry edukacyjne, e-testy, wideokonferencje, czaty, podcasty, blogi, aplikacje internetowe itd. Zdarzają się też materiały zebrane w bardziej tradycyjny sposób Nośnikiem tych materiałów mogą być płyty CD i DVD, różnego rodzaju programy, aplikacje i narzędzia internetowe.

Przykładowy fragment programu e-learningu wygląda następująco:

Cel programu – Nabycie umiejętności przygotowania i przeprowadzenia projektu

Lekcja 1 – Wstęp do zarządzania projektami
Ekran początkowy (widziany przez użytkownika programu) –  Cele lekcji (forma: tekst czytany przez lektora)
Ekran 1 – Definicja projektu (forma: tekst czytany przez lektora)
Ekran 2 – Definicja zarządzania projektami (forma: tekst czytany przez lektora)
Ekran 3 – Typy projektów (forma: tekst czytany przez lektora, otwierające się okienko pop-up z definicją danego typu projektu)
Ekran 4 – Cykl życia projektów (forma: animacja obrazująca cykl życia projektu, pop-up z opisem charakteryzującym różne cykle)
Ekran 5 – Główne procesy w ramach zarządzania projektami (forma: schemat, tekst, pop-up z opisem danego procesu)
Ekran 6    – System zarządzania projektem w firmie (forma: tekst, ikony prezentujące różne programy do zarządzania)
Ekran 7    – Kluczowe osoby zaangażowane w projekty (forma: schemat (zdjęcia) z podziałem na role w zespole, pop-up z opisem odpowiedzialności poszczególnych ról)
Ekran końcowy – Podsumowanie lekcji 1 (forma: tekst czytany przez lektora)

Lekcja 2 – Przywództwo w zarządzaniu projektami   
Ekran początkowy – Cele lekcji (forma: tekst czytany przez lektora, przewodnia grafika)
Ekran 1 – Lider a kierownik (forma: tekst – opis cech)
Ekran 2 – Atrybuty lidera (forma: ćwiczenie)
Ekran 3 – Budowanie autorytetu lidera (forma: krótkie filmiki prezentujące złe i dobre praktyki)
Ekran końcowy – Podsumowanie lekcji nr 2 (forma: tekst czytany przez lektora)

Ale przecież to samo dzieje się podczas zwykłych szkoleń – powiesz.

Owszem, ale w e-learningu nie ma trenera podającego ci informacje w czasie kiedy twoje dziecko leży chore w domu lub gdy myślami jesteś przy ważnym projekcie, który trzeba jutro zamknąć. I z drugiej strony – nie musisz czekać na najbliższy termin szkolenia, ponieważ produkty e-learningowe są dostępne przez cały czas. Korzystanie z e-learningu obniża budżet szkoleniowy, eliminując koszty delegacji, honorariów trenerów i koszty logistyki (transport, żywienie, zakwaterowanie). Treść i umiejętności nabywane przez pracowników są standaryzowane, ponieważ na wybór ważnych informacji i sposób przekazania (motywujący lub nudzący) nie ma wpływ żaden trener. Powtarzalność doświadczenia uczenia się jest bardzo wysoka. Kolejną korzyścią z używania e-learningu jest zmiana mentalności pracowników – odpowiedzialność za przebieg nauki leży po ich stronie, nie po stronie działu HR lub menedżera zespołu. Wszystkie treści są gotowe i czekają, pracownik powinien samodzielnie wybrać szkolenie, zakres potrzebnych informacji i preferowane tempo ich przyswajania. Obserwacja własnych wyników daje motywację do przechodzenia kolejnych lekcji, rozwiązywania i poprawiania testów, a także poszerzania wiedzy na własną rękę lub z wykorzystaniem sesji dodatkowych z trenerem, ściśle dostosowanych do potrzeb i specyfiki pracy danego pracownika.

Oto przykład pewnej firmy średniej wielkości, która skorzystała z e-learningu:

***  Problem/wyzwanie:
1.   Szybki rozwój i częsta modyfikacja produktów.
2.   Częste interwencje pracowników serwisu w błahych sprawach.
3.   Konieczność autoryzacji sieci partnerów i reprezentantów handlowych luźno związanych z firmą, którzy do tej pory wiedzę dotyczącą produktów zdobywali z materiałów tekstowych i rzadko organizowanych szkoleń.
4.   Brak programów i ścieżek szkoleniowych pracowników i partnerów handlowych.

***  Rozwiązanie:
1.   Zostały stworzone szczegółowe opisy kompetencji i umiejętności sprzedawców i pracowników technicznych, a następnie programy szkoleń i ścieżki rozwoju.
2.   Ze względu na bardzo rozwiniętą sieć sprzedaży zdecydowano, że wszystkie szkolenia dotyczące produktów i technik sprzedaży będą organizowane w formie e-learningowej, a szkolenia techniczne w formie mieszanej: początkowo e-learningowej, następnie w postaci tradycyjnych warsztatów i ponownie konsultacji online.
3. Wprowadzono dwa rodzaje autoryzacji partnerów, polegające na wydawaniu certyfikatów dla sprzedawców i pracowników technicznych partnerów biznesowych. W celu uzyskania certyfikatu konieczne było zaliczenie kilku kursów polegających na samodzielnej nauce i wzięcie udziału w kilku sesjach online. Pracownicy techniczni brali również udział w egzaminie praktycznym.
4. Z powodu braku specjalistów IT zdecydowano się na skorzystanie z systemu utrzymywanego przez firmę zewnętrzną: wykupiono na rok konta dla 200 użytkowników, z możliwością comiesięcznej zmiany użytkownika i pobierania opłat za szkolenia od partnerów biznesowych.

***  Efekty:
W ciągu pierwszego roku zmniejszono o połowę liczbę interwencji serwisu w błahych sprawach, a czas reakcji serwisu skrócił się do kilku godzin. Pracownicy partnerów biznesowych samodzielnie wykonywali prace montażowe, a dodatkowe konsultacje były potrzebne sporadycznie. Nastąpił również wzrost sprzedaży.

Jak widzisz na przykładzie tej firmy, e-learning może być realizowany jako samodzielny program rozwoju pracowników (uczestnicy otrzymują hasło dostępu, logują się w witrynie e-learningowej i zapoznają z zamieszczonymi tam treściami) albo jako jeden z elementów procesu edukacyjnego (np. materiały e-learning, potem sesja ćwiczeniowa z trenerem wykorzystująca informacje z e-learningu, test sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i umiejętności). Istnieje wiele modelów procesu edukacyjnego z wykorzystaniem e-learningu. Ich wybór zależy od potrzeb danej firmy, zespołu lub pracownika.

Jak znaleźć odpowiedni program edukacyjny wykorzystujący e-learning?

Zanim zaczniesz szukać firm oferujących systemy e-learningowe, musisz odpowiedzieć sobie na cztery pytania. Pomogą ci one doprecyzować czego właściwie potrzebujesz.

Pytanie 1  –  Czego wymagam od uczestników programu edukacyjnego?
Odpowiedź 1  –  Jeśli potrzebne jest przekazanie konkretnej wiedzy i niepotrzebne są dodatkowe objaśnienia na temat praktycznego wykorzystania oraz współpraca z innymi ludźmi, to skuteczna będzie forma podawcza programu edukacyjnego – czyli dokumenty, prezentacje multimedialne (ale nie ćwiczenia interaktywne!), nagrania audio lub wideo udostępniane za pośrednictwem platformy edukacyjnej, bez możliwości kontaktu z nauczycielem lub innymi uczestnikami szkolenia. Jeśli konieczne jest zaangażowanie uczestnika programu, skontrolowanie jego wyników, przećwiczenie zdobywanej wiedzy w sytuacjach praktycznych, wtedy skuteczna będzie forma interaktywna – czyli materiały dydaktyczne wzbogacone o różnego rodzaju zadania, ćwiczenia, testy, quizy, gry, symulacje. Jeśli konieczne jest wyartykułowanie wiedzy przez uczestników, wymiana poglądów, pokazanie różnych punktów widzenia, wtedy należy skorzystać z formy współpracy – czyli umożliwić wymianę informacji między uczestnikami, zorganizować wirtualne grupy, laboratoria, sesje dyskusyjnych i ćwiczeniowych, konferencje na żywo.

Pytanie 2  –  Kiedy pracownicy będą uczestniczyć w programie (zakładamy, że nie da się ich zebrać w tym samym miejscu)?
Odpowiedź 2  –  Jeśli trudno zebrać wszystkich zainteresowanych o tym samym czasie, wtedy skuteczna jest forma asynchroniczna programu edukacyjnego – czyli głównie samokształcenie wspierane mentoringiem lub coachingiem indywidualnym. Jeśli da się zebrać o tym samym czasie, wtedy należy skorzystać z formy synchronicznej – czyli spotkań w wirtualnych klasach pod opieką instruktora moderującego zajęcia. Można również stosować formę mieszaną – czyli jedną część materiałów przekazać asynchronicznie, a drugą część przekazać synchronicznie.

Pytanie 3  –  Czy konieczna jest praca online uczestników?
Odpowiedź 3  –  Forma offline polega na pobraniu materiałów edukacyjnych z systemu, a następnie korzystaniu z nich bez konieczności stałej komunikacji z portalem szkoleniowym. Forma online polega na korzystaniu z materiałów przy stałym połączeniu z portalem szkoleniowym. Różnica może wynikać zarówno z treści materiałów (jeśli zawierają ważne informacje firmowe), jak i fizycznych ograniczeń łącz i zasięgu dostępu do internetu (nie wszędzie korzystanie z internetu odbywa się sprawnie i płynnie przez cały czas).

Pytanie 4  –  Czy potrzebne jest bieżące śledzenie postępów uczestników?
Odpowiedź 4  –  Forma bez śledzenia (no tracking) to takie korzystanie przez użytkowników z materiałów edukacyjnych, w trakcie którego system zarządzania treścią nie gromadzi informacji na temat postępu użytkownika w szkoleniu oraz wyników jego wykonania. Forma ze śledzeniem postępu (tracking) taką kontrolę prowadzi. Umożliwia to nie tylko bieżącą ocenę aktywności i zaangażowania uczestnika, ale też np. automatyczne prowadzenie punktacji, dostosowanie poziomu trudności ćwiczeń lub wyświetlenie dodatkowych wskazówek wyjaśniających niezrozumiałe fragmenty.

Więcej ciekawych informacji o e-learningu znajdziesz w książce ""E-learning. Tajniki edukacji na odległość" Marleny Plebańskiej (Wydawnictwo C.H. Beck, 2011). Książka jest dostępna w cenie ze zniżką w e-księgarni www.ksiegarnia.beck.pl