Pracownicy przysługuje obligatoryjny urlop macierzyński w wymiarze:

• 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka,
• 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci,
• 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci,
• 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci,
• 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci

przy czym po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu macierzyńskiego pracownica ma prawo zrezygnować z pozostałej części przysługującego jej urlopu, a niewykorzystana przez nią cześć może zostać udzielona pracownikowi- ojcu dziecka, który na czas jego trwania uzyskuje ochroną analogiczną do ochrony przysługującej w trakcie trwania urlopu macierzyńskiego. W takim przypadku pracownica zobowiązana jest do złożenia pisemnego wniosku w sprawie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego najpóźniej w terminie 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Do wniosku takiego powinno zostać dołączone oświadczenia pracodawcy zatrudniającego pracownika- ojca wychowującego dziecko, w którym potwierdzi termin rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego przez pracownika.

Część urlopu macierzyńskiego, w wymiarze 2 tygodni, można wykorzystać przed przewidywaną datą porodu, należy jednak zaznaczyć, iż jest to uprawnienie pracownicy, a nie jej obowiązek. Pracownica ma prawo zarówno pracować do dnia porodu, jak również przebywać na zwolnieniu lekarskim, w przypadkach tego wymagających i brak jest podstawy prawnej do żądania od niej rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu, co stało się praktyką wielu pracodawców.

W przypadku urodzenia martwego dziecka lub śmierci dziecka przed upływem ósmego tygodnia życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Jeżeli pracownica urodziła więcej niż jedno dziecko przy porodzie, przysługuje jej w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu. Natomiast w przypadku śmierci dziecka po upływie ósmego tygodnia życia, pracownica zachowuje prawo do urlopu macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.

Gdy dziecko wymaga opieki szpitalnej pracownica, która wykorzystała po porodzie 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, pozostałą część tego urlopu może wykorzystać w terminie późniejszym, po wyjściu dziecka ze szpitala.

Po wykorzystaniu przez pracownicę po porodzie urlopu macierzyńskiego w wymiarze 8 tygodni, pracownikowi-ojcu dziecka przysługuje prawo do części urlopu macierzyńskiego w okresie, w którym pracownica wymaga opieki szpitalnej, a stan zdrowia uniemożliwia jej sprawowanie opieki nad dzieckiem. W tym przypadku urlop macierzyński pracownicy przerywa się na okres, w którym z takiego urlopu korzysta ojciec dziecka. W  razie zgonu pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego, pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do niewykorzystanej części tego urlopu.

Od dnia 1 stycznia 2010 pracownica uzyskała również prawo do dodatkowego, urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

• w roku 2010 i 2011- do 2 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka, a do 3 tygodni w przypadku urodzenia dwojga lub więcej dzieci;
• w roku 2012 i 2013- do 4 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka, a do 6 tygodni w przypadku urodzenia dwojga lub więcej dzieci
• od roku 2014 do 6 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka, a do 8 tygodni w przypadku urodzenia dwojga lub więcej dzieci

Dodatkowy urlop macierzyński jest fakultatywny i udzielany jest na pisemny wniosek pracownicy złożony co najmniej 7 dni dzień rozpoczęcia korzystania z tego urlopu. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownicy.
Dodatkowy urlop macierzyński można wykorzystać w niepełnym wymiarze czasu pracy nie większym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. Pracownicy przysługuje zasiłek macierzyński proporcjonalny do wymiaru czasu pracy objętego tym urlopem.

Nowelizacja kodeksu pracy z dnia 1 stycznia 2010 roku nie tylko istotnie zmieniła zasady udzielania i wymiaru urlopu macierzyńskiego ale wprowadziła również instytucję urlopu ojcowskiego. Od początku tego roku pracownik- ojciec uzyskał prawo skorzystania, z urlopu ojcowskiego do momentu ukończenia przez dziecko dwunastego miesiąca życia w wymiarze 1 tygodnia (w roku 2010 i 2011), a docelowo od roku 2012- 2 tygodni.

Skorzystanie z urlopu przez pracownika jest fakultatywne. Urlop ten udzielany jest na pisemny wniosek pracownika złożony przynajmniej 7 dni przed dniem rozpoczęcia korzystania z urlopu. Pracodawca ma w takim przypadku obowiązek uwzględnienia wniosku pracownika.
Ewa Ługowska aplikant radcowski