Warunkiem skorzystania z systemu dopłat jest jednak to, aby umowa spółki przewidywała możliwość ich nakładania. Warto zatem na etapie tworzenia spółki pomyśleć o wprowadzeniu tej instytucji do zapisów umowy spółki.

Instytucja dopłat dotyczy tylko spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Kodeks spółek handlowych nie przewiduje instytucji dopłat w spółce akcyjnej.

Dopłaty są uregulowane w art. 177 – 179 kodeksu spółek handlowych.


Cechy dopłat

Zgodnie z art. 177 par 1 kodeksu spółek handlowych  umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału.

Z powyższego przepisu wynika więc że:
 
a)dopłaty muszą być przewidziane w umowie spółki. Jeżeli wspólnicy chcieliby skorzystać z możliwości wniesienia dopłat, a umowa spółki nie przewidywałaby tej instytucji, wspólnicy powinni uprzednio doprowadzić do zmiany umowy spółki oraz jej zarejestrowania w rejestrze przedsiębiorców,  
b)obowiązek wniesienia dopłat dotyczyć może tylko wspólników. Dopłaty są więc wewnętrznym sposobem dofinansowania Spółki, co odróżnia je od pożyczek, kredytów, a także od dokapitalizowania spółki w drodze podwyższenia kapitału zakładowego.  Te formy dofinansowania Spółki mogą ale nie muszą pochodzić od wspólników. Dopłaty nie prowadzą zatem do zmian w strukturze własnościowej udziałowców, tak jak to ma miejsce przy podwyższeniu kapitału zakładowego (objęcie dodatkowych udziałów przez wszystkich lub niektórych wspólników lub też przez zewnętrznego inwestora) 
c)obowiązek wniesienia dopłat musi być wskazany w granicach liczbowo określonej w stosunku do udziału, np. wspólnicy mogą być zobowiązani do wniesienia dopłat w  wysokości do 100 – krotności wartości nominalnej posiadanych przez siebie udziałów.

Stosownie do art. 177 par. 2 kodeksu spółek handlowych dopłaty powinny być nakładane i uiszczane przez wspólników równomiernie w stosunku do ich udziałów. Przepis, w sferze celowościowej nawiązuje do art. 20 kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym wspólnicy albo akcjonariusze spółki kapitałowej powinni być traktowani jednakowo w takich samych okolicznościach.

Dopłaty w spółce z o.o. powiązane są  z instytucją udziału. Udział w spółce z o.o. jest z kolei korelatem praw i obowiązków danego wspólnika. Im więcej dany wspólnik posiada udziałów tym więcej może mieć zarówno praw jak i obowiązków.  Jest to zasadnicza cecha spółek kapitałowych. Nie zmienia to faktu, że także w spółkach kapitałowych mogą występować elementy osobowe wpływające na sytuację wspólnika niezależnie od liczby posiadanych udziałów (np. prawo wspólnika do wskazywania w spółce członków Zarządu) lub też inne elementy zaburzające tę zasadę (np. udziały uprzywilejowane).

Powiązanie dopłat z udziałem (liczbą udziałów) wyraża się nie tylko w wpływie ostatecznej wysokości dopłat jakie mogą obciążać danego wspólnika, ale także w tym, że w razie sprzedaży udziałów obowiązek ich wniesienia dopłat przechodzi na nabywcę udziału. Jednakże nabywca i zbywca odpowiadają solidarnie wobec Spółki za wniesienie dopłat, które przed zbyciem udziału były wymagalne ale nie zostały wniesione (por. art. 168 kodeksu spółek handlowych)  Z uwagi na powyższe, strony umowy zbycia udziałów powinny w cenie zbywanych udziałów uwzględnić ewentualny obowiązek wniesienia dopłat.

Dopłaty mogą mieć charakter wielokrotny, chyba że umowa spółki zawiera odmienne postanowienia.

Procedura wniesienia dopłat.

Stosownie do  art. 178   kodeksu spółek handlowych:

 § 1  wysokość i terminy dopłat oznaczane są w miarę potrzeby uchwałą wspólników. Jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, do dopłat tych stosuje się przepisy § 2 oraz art. 179.

 § 2. Jeżeli wspólnik nie uiścił dopłaty w określonym terminie, obowiązany jest do zapłaty odsetek ustawowych; spółka może również żądać naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. 

 
Jeżeli Umowa nie stanowi inaczej wysokość i terminy dopłaty mogą być na bieżąco ustalane w uchwale wspólników. Uchwała wspólników w przedmiocie uchwalenia obowiązku wniesienia dopłat musi być zgodna z granicami dopłat wyznaczonymi w umowie spółki zgodnie a art. 177 kodeksu spółek handlowych. 

Uchwała dotycząca uchwalenia dopłat może być przedmiotem kontroli sadowej w razie zaskarżenia jej do sądu, w trybie art. 249 kodeksu spółek handlowych (powództwo o uchylenie uchwały) lub w trybie art. 252 kodeksu spółek handlowych (powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały). 

W przypadku uchwalenia przez wspólników uchwały w przedmiocie wniesienia dopłat spółce przysługuje roszczenie o ich wpłatę przez wspólników. W przypadku niewniesienia przez wspólnika dopłat - wspólnik może być zobowiązany do zapłaty odsetek ustawowych, a także do naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.  Zarząd Spółki wykonuje w tej mierze stosowne czynności w imieniu Spółki, w tym w razie potrzeby podejmuje działania w celu wniesienia stosownego powództwa przeciwko wspólnikowi, który wbrew obowiązkowi wynikającego z uchwały nie wniósł dopłat.

Zgodnie z art. 179 kodeksu spółek handlowych.

 § 1. Dopłaty mogą być zwracane wspólnikom, jeżeli nie są wymagane na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym.

 § 2.  Zwrot dopłat może nastąpić po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia o zamierzonym zwrocie w piśmie przeznaczonym do ogłoszeń spółki.

 § 3. Zwrot powinien być dokonany równomiernie wszystkim wspólnikom.

 § 4.  Zwróconych dopłat nie uwzględnia się przy żądaniu nowych dopłat.

W doktrynie wskazuje się, że art. 179 kodeksu spółek handlowych ma charakter względnie obowiązujący, tzn. umowa spółki może odmiennie uregulować kwestie zwrotu dopłat.

Zwrócić jednak należy uwagę, na to że stosownie do  art. 189 par. 2 kodeksu spółek handlowych   wspólnicy nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego, a więc możliwość zwrotu dopłat uzależniona jest od całkowitego pokrycia kapitału zakładowego. (szerzej. zob. Szajkowski/Tarska w:  Kodeks spółek handlowych. Suplement do Tomów I-IV. Komentarz do nowelizacji, Sołtysiński, Szajkowski, Szumański, Szwaja, Herbet, Mataczyński, Tarska, Zabłocki, Rok wydania: 2010, Wydawnictwo: C.H.Beck, Wydanie: 1, komentarz do art. 179)

Ponadto podkreślenia wymaga również to że zwrot dopłat dotyczy dopłat realnie wniesionych,  a nie tylko uchwalonych  (szerzej zob. Szajkowski/Tarska j.w.)


Sprawy podatkowo-księgowe. 

O ewidencji rachunkowej dopłat otrzymanych przez spółkę z o.o. decyduje art. 36 ust. 2e ustawy o rachunkowości.  Przepis ten stanowi, że w razie powzięcia uchwały wspólników spółki z o.o. o terminach i wysokości dopłat, równowartość dopłat ujmuje się w odrębnej pozycji pasywów bilansu (kapitał rezerwowy z dopłat wspólników) i wykazuje się jako składnik kapitału własnego. Uchwalone, lecz niewniesione dopłaty wykazuje się w dodatkowej pozycji kapitałów własnych "Należne dopłaty na poczet kapitału rezerwowego (wielkość ujemna)".

Skutki podatkowe wniesienia dopłat
Skutki podatkowe związane z dopłatami  po stronie spółki z o.o., do której wnoszone są dopłaty:
a) wniesienie dopłat - na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 11 updop, do przychodów podatkowych nie zalicza się dopłat wnoszonych do spółki, jeżeli ich wniesienie następuje w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach (w tym przypadku są to art. 177-179 K.s.h.),
b) zwrot dopłat - na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 53 updop, zwrot dopłat niestanowiących przychodów podatkowych nie stanowi kosztów uzyskania przychodu;
Zatem zdarzenia gospodarcze, polegające na wniesieniu i zwrocie dopłat, jeśli zostaną przeprowadzone zgodnie z przepisami art. 177-179 K.s.h., będą neutralne podatkowo



Autorzy: 

Krzysztof Kohut - Radca prawny
 
Piotr Mirowski - Współpracownik Kancelarii