Ponieważ prawo do opieki konsularnej ma charakter kompleksowy, konsulat może pomóc swojemu obywatelowi (który od momentu złożenia wniosku o pomoc staje się wnioskodawcą) w następujących sprawach:
a)  przekazać dla wnioskodawcy pieniędzy z RP lub z innego państwa,
b)  opłacić w RP lub w innym państwie bilet dla wnioskodawcy na przelot lub przejazd,
c)  skredytować opłatę za przelot lub przejazd,
d)  skorzystać przez wnioskodawcę z kart kredytowych lub innych form zapłaty bezgotówkowej,
e)  uzyskać środki na pokrycie kosztów powrotu wnioskodawcy na terytorium RP na podstawie przepisów dotyczących usług turystycznych.

Udzielenie pożyczki następuje po uzyskaniu przez konsula zabezpieczenia jej zwrotu. Zabezpieczenie to jest udzielane w formie poręczenia majątkowego, wpłacanego przez wskazaną przez pożyczkobiorcę osobę lub instytucję na rachunek bankowy MSZ (wpłata w złotych polskich, w kwocie przeliczonej według obowiązującego w Narodowym Banku Polskim w dniu dokonywania wpłaty kursu sprzedaży waluty, w jakiej ma nastąpić wypłata przez konsula pomocy finansowej) albo na rachunek bankowy lub do kasy polskiego urzędu konsularnego (wpłata w walucie państwa przyjmującego, w dolarach amerykańskich lub euro), w kwocie stanowiącej równowartość wnioskowane; pomocy finansowej. Po dokonaniu przez pożyczkobiorcę zwrotu równowartości udzielonej mu pomocy finansowej kwota wpłacona tytułem poręczenia jest zwracana poręczycielowi.

Konsulat nie jest jednak biurem podróży, bankiem ani towarzystwem ubezpieczeniowym. Dlatego należy pamiętać, że polski konsul nie reguluje zobowiązań finansowych takich jak mandat, grzywna, długi, koszty sądowe ani adwokackie.

Funkcje o charakterze administracyjnym, sądowym,notarialnym, urzędnika stanu cywilnego, w sprawach spadkowych, opieki i kurateli oraz depozytu to zbiorcza grupa funkcji obejmująca wiele czynności dokonywanych przez konsulów.

Tradycyjną funkcją konsularną jest wystawianie paszportów dla obywateli państwa wysyłającego (np. w 2007 r. polskie konsulaty wydały 110 871 paszportów) oraz wiz dla obywateli państw obcych udających się do państwa wysyłającego. Zgodnie z ustawą o funkcjach konsulów RP konsul:
1)  wydaje obywatelom polskim paszporty lub inne dokumenty uprawniające do przekraczania granicy, wznawia ich ważność, dokonuje w nich zmian oraz je unieważnia;
2)  udziela wiz;
3)  wydaje zastępcze dokumenty podróży obywatelom innych państw oraz udziela wiz uprawniających do wjazdu do innych państw;
4)  wydaje zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego.

Konsul w ramach funkcji administracyjnej wydaje różnorakie zaświadczenia i dokumenty potwierdzające określony stan prawny. Mogą to być np. zaświadczenia na przywóz broni na terytorium RP lub przewóz broni w tranzycie, przyjęcie i przekazanie do właściwego organu w Polsce wniosku o udzielenie zgody na służbę w obcym wojsku lub obcej organizacji wojskowej, zaświadczenie uprawniające do bezcłowego przywozu mienia przesiedleniowego osób zatrudnionych za granicą. Od wydania takich dokumentów pobierana jest opłata konsularna.

Konsul prowadzi rejestr obywateli państwa wysyłającego przebywających na stałe lub czasowo na terytorium państwa przyjmującego. W tym zakresie rejestruje urodzenie się dziecka — obywatela polskiego, jak również zgony obywateli polskich. W razie zgłoszenia urodzenia dziecka może się z tym wiązać wybór obywatelstwa dla dziecka przez rodziców. Konsul przyjmuje także oświadczenie o uznaniu dziecka.

Konsul pełni funkcję urzędnika stanu cywilnego uprawionego do udzielania małżeństw za granicą. Warunkiem przyjęcia oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński jest jednak wymóg, by obydwoje małżonkowie byli obywatelami polskimi. Ślub udzielany jest w polskim konsulacie.

W przypadku śmierci obywatela poza granicami kraju, władze kraju w którym nastąpił zgon powinny niezwłocznie zawiadomić o tym urząd konsularny kraju osoby zmarłej. W przypadku polskim, konsul powiadamia rodzinę w kraju za pośrednictwem urzędu wojewódzkiego właściwego dla miejsca zamieszkania zmarłego. Konsul podejmuje często działania w celu wyjaśnienia okoliczności śmierci, udziela także rodzinie zmarłego koniecznej pomocy w zabezpieczeniu rzeczy należących do zmarłego i uzyskaniu świadczenia z tytułu ubezpieczenia. Jeśli zgon był skutkiem przestępstwa lub nastąpił w niewyjaśnionych okolicznościach, konsul współpracuje z organami państwa przyjmującego prowadzącymi postępowanie w sprawie i udziela rodzinie zmarłego informacji o wynikach postępowania. Pomaga także w uzyskaniu dokumentów umożliwiających przewóz zwłok

Do zadań konsula należy również opieka nad zatrzymanymi, aresztowanymi i odbywającymi kary pozbawienia wolności obywatelami państwa wysyłającego. Na państwie przyjmującym ciąży obowiązek poinformowania urzędu konsularnego o zatrzymaniu, aresztowaniu i pozbawieniu wolności obywatela państwa wysyłającego. Obywatel ten ma prawo zwracania się o pomoc do swojego konsula, a władze państwa przyjmującego nie mogą przeciwdziałać realizacji tego prawa. Zgodnie z prawem polskim konsul czuwa, aby obywatele polscy zatrzymani, aresztowani lub w inny sposób pozbawieni wolności w państwie przyjmującym mieli zapewnioną ochronę prawną i traktowanie zgodne z prawem tego państwa oraz z prawem i zwyczajami międzynarodowymi.

Konsul, o ile nie zabrania tego prawo państwa przyjmującego, z urzędu podejmuje przed sądami lub innymi władzami tego państwa czynności niezbędne dla ochrony praw i interesów obywateli polskich, jeżeli z powodu nieobecności lub innej ważnej przyczyny nie mogą oni w odpowiednim czasie bronić swoich praw i interesów ani nie ustanowili pełnomocników. O podjęciu tych czynności konsul zawiadamia niezwłocznie osobę zainteresowaną. Konsul może także - za zgodą Ministra Spraw Zagranicznych i na podstawie udzielonego pełnomocnictwa - zastępować lub zapewniać zastępstwo obywateli polskich przed sądami i innymi organami państwa przyjmującego w celu ochrony praw i interesów reprezentowanych osób, o ile nie zabrania tego prawo państwa przyjmującego. Przyjęcie pełnomocnictwa konsul może jednak uzależnić od dostarczenia dokumentów oraz wskazania innych dowodów i okoliczności potwierdzających istnienie wymagających ochrony praw i interesów obywatela polskiego, a ponadto od złożenia na piśmie zobowiązania do pokrycia poniesionych kosztów.

Konsul wykonuje funkcje notariusza za granicą, a w szczególności:
1)  sporządza i poświadcza wypisy, odpisy, wyciągi i kopie dokumentów;
2)  poświadcza własnoręczność podpisów i znaków ręcznych na dokumentach;
3)  poświadcza datę okazania dokumentów, pozostawania osoby przy życiu lub | w określonym miejscu oraz stawiennictwo lub niestawiennictwo osoby;
4)  przyjmuje oświadczenia.

Konsul wypełnia za granicą zadania w zakresie opieki nad osobami małoletnimi, ubezwłasnowolnionymi albo nieposiadającymi pełnej zdolności do czynności prawnych, a będącymi obywatelami państwa wysyłającego. Konsul jest uprawniony do ustanawiania nad takimi osobami opieki lub kurateli, w zgodzie jednak z przepisami państwa przyjmującego. Władze tego państwa są zobowiązane niezwłocznie zawiadomić właściwy urząd konsularny o każdym przypadku, kiedy ustanowienie opiekuna lub kuratora leży w interesie małoletniego lub innej osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, która ma obywatelstwo państwa wysyłającego (art. 37 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach konsularnych). Z powyższym przepisem prawa międzynarodowego korespondują postanowienia polskiej ustawy o funkcjach konsulów RP, zgodnie z którymi konsul podejmuje czynności zmierzające do ustanowienia, w wypadkach przewidzianych w ustawodawstwie polskim, opieki nad obywatelami polskimi bądź kurateli dla nich lub nad ich mieniem pozostającym bez opieki. W tym celu może w szczególności proponować sądom lub innym właściwym organom polskim bądź państwa przyjmującego odpowiednie osoby na opiekunów lub kuratorów.

Prawo międzynarodowe dopuszcza składanie do depozytu konsularnego dokumentów, pieniędzy i innych przedmiotów, zwłaszcza wartościowych, złożonych przez obywateli państwa wysyłającego. Prawo to potwierdza także polska ustawa o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiąc w art. 17, że „Konsul przyjmuje do depozytu dokumenty, środki płatnicze oraz przedmioty wartościowe, jeśli jest to niezbędne do ochrony praw i interesów obywateli polskich". Konsul przyjmuje także do depozytu, w celu ich oddania właścicielowi - obywatelowi państwa wysyłającego, przedmioty zagubione w czasie pobytu w państwie przyjmującym (np. przedmioty zagubione w czasie pobytu turystycznego).
Przechowywanie przedmiotów w depozycie nie może jednak naruszać przepisów państwa przyjmującego.

Jeśli interesują cię międzynarodowe stosunki w obszarze turystyki (bo jesteś prawnikiem, pracujesz w biurze turystycznym lub studiujesz turystykę), więcej ciekawych informacji znajdziesz w książce „Elementy międzynarodowego prawa publicznego w turystyce” Jacka Barcika (Wydawnictwo C.H. Beck, 2011). Książka jest dostępna w wersji drukowanej i elektronicznej, w cenie ze zniżką, w e-księgarni www.ksiegarnia.beck.pl